4458 sayılı Gümrük Kanunu‘nun 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, ithalatı belirli bir lisans, izin, uygunluk belgesi veya bu belgelerin yerine geçen bilgiye bağlı olan eşyanın; belge veya bilgiye tabi değilmiş ya da belge veya bilgi alınmış gibi beyan edilmesi halinde uygulanabilecek idari para cezası düzenleme altına alınmıştır.
İlgili maddede belirtildiği üzere, belirli şartların oluşması halinde fark gümrük vergilerinin tahsili ile beraber, ayrıca eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanmaktadır. Bunun yanı sıra, aynı maddede (Gümrük Kanunu m. 235/4-b), eşyanın merciine iade, üçüncü ülkeye transit veya imha suretiyle tasfiye edilmek üzere gümrük idaresine terk edileceği belirtilmiştir.
İşbu bilgi notunda, Gümrük Kanunu 235/1-c maddesinin hukuki niteliği, anılı ceza kararına itiraz usulü ve itirazın reddi halinde vergi mahkemesinde iptal davası açılması süreçleri inceleme konusu yapılacaktır.
Gümrük Kanunu 235/1-c Maddesinin Kapsamı ve Şartları
İthal edilen eşyaya ilişkin olarak m. 235/1-c uyarınca gümrük para cezası düzenlenebilmesi için çeşitli şartların somut olay bakımından mevcut olması gerekmektedir. Bu şartlar şu şekildedir;
- Eşyanın ithalinin lisans, izin, uygunluk belgesi veya bu belgelerin yerine geçen bilgiye bağlı olması,
- Bu belgenin veya bilginin belirli kuruluşlar tarafından verilmesi,
- Belgenin veya bilginin gümrük idaresine ibrazının veya beyanının zorunlu olması,
- Eşyanın söz konusu belge veya bilgiye tabi değilmiş gibi beyan edilmesi veya belge/bilgi alınmış gibi beyanda bulunulması,
- Bu durumun gümrük idaresince yapılan muayene, denetleme veya kontrol sonucunda tespit edilmesi.
Belirtmek gerekir ki, işbu unsurların tamamının somut olay bakımından değerlendirilmesi önem arz etmektedir.
İlgili maddenin uygulanmasına ilişkin Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün Gümrük Kanunu 235/1-c Maddesine İlişkin Uygulama Konulu Genelgesi
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 20.06.2016 tarih ve 09 No.lu Genelgesi’nde, ilgili maddenin uygulanmasına ilişkin olarak hangi prosedür ve süreçlerin izleneceği açıklanmıştır.
Buna göre, ithale konu eşyanın madde kapsamında denetime tabi olduğunun anlaşılmasının; “gümrük işlemleri tamamlanmadan ve tesliminden önce” ve “beyannamenin kapatılmasından veya eşyanın tesliminden sonra” olmasına dayalı olarak iki ayrı süreç şeklinde izleneceği belirtilmiştir.
Bir başka anlatımla, eşyanın Gümrük Kanunu’nun 235/1-c maddesi kapsamında belge veya bilgiye tabi olduğu, ancak bu belge veya bilginin temin edilmemiş olduğunun gümrük idaresi tarafından hangi aşamada tespit edildiğine göre yürütülecek yol ve süreçler farklılık arz etmektedir.
Ancak ilgili işlemlerin usulüne uygun yürütülmemesi veya kanunda ve yönetmelikte belirtilen unsurların gümrük idaresince göz önüne alınmaması halinde düzenlenen para cezasının hukuka aykırı olma ihtimali söz konusu olmaktadır.
Gözetim Belgesi İbraz Zorunluluğu Bulunduğu Halde Belgenin İbraz Edilmemesi
Önemle belirtmek gerekir ki, söz konusu madde uyarınca ceza düzenlenmesine esas olan unsur mezkur belgenin eşyanın ithali bakımından mevzuat uyarınca zorunlu bir lisans, izin, uygunluk belgesi veya kanunda belirtilen nitelikte bir bilgi olup olmadığıdır.
Ancak ne var ki, her türlü belgenin 235/1-c kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle, madde kapsamı dışında değerlendirilen belgelerin temin edilememesine dayalı olarak ilgili para cezasının uygulama alanı bulunmamaktadır.
Nitekim Danıştay 7. Daire’nin 2022/1202 E., 2023/854 K. Sayılı kararından özetle;
“İlgili belgelerin tanımı herhangi bir mevzuatta açıklanmasa da, gözetim belgesi, bir malın ithalatında, yerli üreticilerin zarar görmesine sebebiyet verebilecek miktarda artış olup olmadığının belirlenebilmesi için o malın ithal seyrinin izlenmesi amacıyla Ticaret Bakanlığınca düzenlenen bir belgedir. Gözetim belgesinin ibrazı zorunluluğu ise, o malın, belli bir değerin altında kıymetle ithal edilmek istenmesi durumuna münhasır olmaktadır. Bu bağlamda, ithali serbest olan eşyanın ithalat seyrinin izlenmesi ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla getirilen ancak 4458 sayılı Kanun’un 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde sayılanlar dışında kalan gözetim belgesinin ibraz edilmemesi, anılan madde uyarınca ceza kesilmesini gerektiren nedenler olarak kabul edilemez. Bu durumda, gözetim belgesinin, mezkur Kanun’un 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde düzenlenen, eşyanın ithali, lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesi kapsamında sayılan belgelerden olmadığı sonucuna varıldığından, anılan belgenin ibraz edilmediğinden bahisle karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine dair işlemde hukuka uyarlık, temyize konu vergi dava dairesi kararında ise sonucu itibarıyla isabetsizlik bulunmamaktadır.”
Karardan özetle, gözetim belgesinin ibraz edilmemesi durumunda, Gümrük Kanunu’nun 235/1-c maddesi kapsamında gümrük para cezası düzenlenemeyeceği belirtilmiştir.
Bunun yanı sıra, hangi belgelerin madde kapsamında olduğu hususu her somut olay bakımından özellikle incelenmelidir.
Gümrük Kanunu 235/1-c Cezasına İtiraz
Belirtilen madde uyarınca gümrük para cezası düzenlenmesi halinde, bu ceza kararının tebliğinden itibaren 15 günlük süre içerisinde itiraz yolu açıktır. Yasal süresi içerisinde karara itiraz edilmesi halinde, ilgili merci tarafından 30 gün içerisinde itiraz neticesi karara bağlanmaktadır.
Gümrük Ceza Kararına İtirazın Reddi Halinde İptal Davası
Yasal süreler içerisinde yapılan itiraza istinaden ilgili merci tarafından; gümrük para cezasına yapılan itirazın reddine karar verilmesi veya 30 gün içinde cevap verilmeyerek itirazın zımnen reddedilmesi halinde, ilgili Vergi Mahkemesi nezdinde iptal davası açılması gerekmektedir.
Bu davada; ceza kararının ve itirazın reddine dair kararın hukuka uygunluğu, ithale konu eşyanın kanunda belirtilen nitelikte belgeye tabi olup olmadığı, beyanın niteliği, gümrük idaresinin tespitlerinin usule uygunluğu, ceza hesaplaması, tebligat ve süreler, eşyanın niteliği ve GTİP’i gibi unsurlar inceleme konusu yapılmaktadır.
Örneğin Danıştay 7. Dairesi’nin bir kararında,
“…8517.12.00.00.11 pozisyonunda yer alan TAREKS’e tabi eşyalardan olduğu, ancak davacıdan istenilmesine rağmen bu belgenin ibraz edilemediğinden bahisle işlem tesis edilmiş ise de, olayda; eşyanın ithalinin uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olmasına karşın, uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi değilmiş ya da gerekli belge alınmadığı halde alınmış gibi gösterilmek suretiyle gümrük idaresinin yanıltılmasının söz konusu olmadığı, beyannamenin tesciline müteakip, onay ve fiili ithalata izin verilmesi aşamalarının gümrük idaresinin denetimi altında gerçekleştirilmesi karşısında, davacının, gümrük idaresini yanıltmaya yönelik bir beyanda bulunduğundan söz edilemeyeceği,”
gerekçesi ile gümrük cezasının iptaline dair kararın hukuka uygun olduğuna karar verilmiştir.
Sonuç
Gümrük Kanunu m.235/1-c kapsamında düzenlenen gümrük cezaları, eşyanın ithalinin lisans, izin, uygunluk belgesi veya kanunda belirtilen nitelikte bir bilgiye bağlı olmasına rağmen gerekli şartlar yerine getirilmeden beyanda bulunulduğu iddiasına dayanmaktadır. Bu kapsamda eşyanın gerçekten belgeye tabi olup olmadığı, belgenin gümrük idaresine ibrazının zorunlu olup olmadığı, yükümlünün gerçekleştirdiği beyan ve idarenin somut tespitleri birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıca önemle belirtmek gerekir ki, Gümrük uyuşmazlıklarında süreler ve uygulanacak hukuki yollar somut olayın özelliklerine göre değişebileceğinden, işlem ve belgelerin ayrıca incelenmesi gerekmektedir.
Saygılarımızla,
S.S. Hukuk ve Danışmanlık
Av. Serkan SOLMAZ